"ทุกวันนี้ทุกการเรียก AI API ล้วนมีตัวตนติดอยู่ด้วย" มูลนิธิ Ethereum อธิบายวิธีการชำระเงินสำหรับบริการ AI ในปัจจุบันไว้ในบทความบล็อกแบบนี้ — API key ผูกกับบัญชี บัญชีผูกกับวิธีชำระเงิน ทุกประโยคที่พิมพ์เข้าไปก็ถูกรวมเข้าไปในบันทึกชุดเดียวกัน ประโยคนี้คือหัวใจของปัญหาที่ zkAPI ต้องการแก้ไข
zkAPI ที่พัฒนาร่วมกันโดยมูลนิธิ Ethereum และโปรเจกต์โอเพนซอร์สด้านความเป็นส่วนตัวของ AI อย่าง Open Anonymity (OA) Project ได้เปิดใช้งานอย่างเป็นทางการบน Ethereum mainnet เมื่อวันที่ 1 ตุลาคม ตามเวลาฝั่งตะวันออกของสหรัฐฯ ระบบนี้ช่วยให้ผู้ใช้สามารถจ่ายเงินสำหรับโมเดล AI และบริการ API แบบคิดตามปริมาณใช้งานอื่นๆ โดยไม่เปิดเผยตัวตนผู้จ่ายเงินให้ผู้ให้บริการหรือเซิร์ฟเวอร์รับชำระเงินรู้
Ken Liu นักศึกษาปริญญาเอกสาขาวิทยาการคอมพิวเตอร์จาก Stanford และสมาชิกทีม OA Project โพสต์บน X ในช่วงบ่ายของวันเดียวกัน อธิบายว่า zkAPI "เป็นการขยายแนวคิด unlinkable inference ของ OA ให้กว้างขึ้น พร้อมกับทำให้เรื่องการจ่ายเงินกลายเป็นสิ่งที่ถูกทำให้เป็นนามธรรมไปด้วย" เขายังระบุว่า "ควรมีโครงสร้างพื้นฐานที่ยึดเรื่องความเป็นส่วนตัวและอำนาจอธิปไตยเป็นหลักมากกว่านี้ เพื่อให้ผู้คนสามารถควบคุมตัวเองได้อย่างแท้จริง"
วอลต์ โน้ตลับ และหมายเลขใช้ครั้งเดียว
ก่อนใช้งาน zkAPI ผู้ใช้ต้องฝาก ETH หรือ USDC เข้าไปในสัญญาวอลต์ (vault contract) ก่อน เงินฝากนี้จะถูกบันทึกเป็น "โน้ตลับ" (private note) เมื่อต้องการใช้เงินนี้ ซอฟต์แวร์บนอุปกรณ์ของผู้ใช้จะสร้าง Zero-Knowledge Proof ขึ้นมา เพื่อยืนยันว่าคำขอนี้มีเงินรองรับจริง แต่จะไม่เปิดเผยว่าเป็นเงินฝากก้อนไหน
เมื่อเซิร์ฟเวอร์ zkAPI ตรวจสอบหลักฐานนี้แล้ว จะออก API key ชั่วคราวที่มีวงเงินจำกัดและหมดอายุตามเวลาที่กำหนด จากนั้นผู้ใช้จะส่งข้อความพร้อม key นี้ไปยังผู้ให้บริการโมเดล AI โดยตรง เมื่อ key หมดอายุ เซิร์ฟเวอร์จะหักยอดใช้งานที่สอดคล้องออกจากยอดคงเหลือลับของผู้ใช้
ทุกครั้งที่มีการจ่ายเงิน ระบบจะเผยแพร่หมายเลขที่เรียกว่า "nullifier" ไปพร้อมกัน ตามคำชี้แจงอย่างเป็นทางการ หากมีใครพยายามใช้ยอดเงินเดิมซ้ำ จะเกิด nullifier ซ้ำขึ้นมา "ซึ่งจะเปิดเผยว่ามีความพยายามนี้เกิดขึ้น แต่จะไม่เปิดเผยข้อมูลอื่นใดเพิ่มเติม" ทางการยังระบุด้วยว่า ไคลเอนต์ชุดนี้จะเปิดอินเทอร์เฟซมาตรฐานของ OpenAI และ Ollama API บนเครื่องผู้ใช้เอง ทำให้แอปพลิเคชัน เอดิเตอร์ และไคลเอนต์แชทที่มีอยู่แล้วสามารถใช้งานได้ทันทีเพียงแค่ชี้ไปที่ localhost
ก้าวแรกคือแชท AI แต่ยังไม่ใช่การไม่ระบุตัวตนแบบสมบูรณ์
กรณีการใช้งานแรกที่ระบุไว้ในบล็อกทางการคือแชท AI และเอเจนต์ (agents) ส่วนการใช้งานอื่นๆ ที่ระบุไว้ยังรวมถึงการเรียกข้อมูล RPC บนบล็อกเชน การสร้างภาพและวิดีโอ แบนด์วิดท์ VPN และการชำระเงินระหว่างเครื่องต่อเครื่องในหมู่ AI agent ด้วยกัน
อย่างไรก็ตาม zkAPI ไม่ได้ให้การไม่ระบุตัวตนในระดับเครือข่าย ทางการยอมรับว่าเกตเวย์ยังอาจเชื่อมโยงคำขอต่างๆ เข้าด้วยกันผ่านที่อยู่ IP คงที่ได้ ผู้ใช้ที่ต้องการความเป็นส่วนตัวมากขึ้นสามารถส่งทราฟฟิกผ่านเครือข่ายไม่ระบุตัวตนอย่าง Tor ได้ นอกจากนี้ เนื้อหาบทสนทนาเอง — ไม่ว่าจะเป็นข้อมูลส่วนตัว รูปแบบการเขียน หรือประวัติการสนทนา — ก็อาจทำให้เซสชันต่างๆ ถูกเชื่อมโยงกลับไปหาคนคนเดียวกันได้ หน้าโปรเจกต์ zkAPI บน GitHub เองก็ระบุว่าโปรโตคอลนี้ยังอยู่ในสถานะ "ทดลอง" (experimental)
zkAPI คือการนำดีไซน์ที่ Davide Crapis หัวหน้าทีม dAI ของ Ethereum Foundation และ Vitalik Buterin ผู้ร่วมก่อตั้ง Ethereum เผยแพร่ในฟอรัม Ethereum Research เมื่อวันที่ 11 กุมภาพันธ์ปีนี้มาใช้งานจริง โดยมีชื่อว่า "ZK API Usage Credits" ทีม dAI ก่อตั้งขึ้นในเดือนกันยายน 2025 มีภารกิจเสริมความแข็งแกร่งให้ Ethereum ในฐานะเลเยอร์สำหรับการชำระเงินและประสานงานของ AI ก่อนหน้านี้ทีมนี้ยังพัฒนา ERC-8004 มาตรฐานสำหรับระบุตัวตนของ AI agent ที่เปิดใช้งานบน mainnet ตั้งแต่เดือนมกราคมที่ผ่านมา บทความประกาศเปิดตัว zkAPI เขียนโดย Vittorio Rivabella จากทีม dAI ส่วน Buterin เองก็เคยโพสต์บน X เมื่อเดือนกุมภาพันธ์ โดยระบุว่ากลไกการชำระเงินแบบเข้ารหัสที่ออกแบบมาสำหรับบริการ AI เป็นหนึ่งในวิสัยทัศน์ของเขาต่อบทบาทของ Ethereum ในวงการ AI ในระยะใกล้นี้
